ข่าวสาร
Q02 การแปรรูปอาหาร
17 พฤศจิกายน 2569
ยกระดับกระชายดอย จากภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่นวัตกรรมอาหารสุขภาพ “บ้านปางเฮิร์บ” สร้างโอกาสใหม่ให้ชุมชนน่าน

เมื่อภูมิปัญญาท้องถิ่นผสานกับงานวิจัยและนวัตกรรม กระชายดอยจึงไม่ได้เป็นเพียงสมุนไพรพื้นบ้าน แต่กลายเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่มที่สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้ชุมชน

กระชายป่า หรือกระชายดอย เป็นสมุนไพรพื้นถิ่นของตำบลน้ำปั้ว อำเภอเวียงสา จังหวัดน่าน ที่ชาวบ้านนำมาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพ ภายใต้แบรนด์บ้านปางเฮิร์บ โดยกลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกและแปรรูปสมุนไพรตำบลน้ำปั้ว นำโดยนายสหัส สุขบรรจง ประธานกลุ่มฯ

จุดเด่นของการพัฒนาครั้งนี้ ไม่ได้อยู่ที่การนำสมุนไพรมาแปรรูปเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การเชื่อมโยงทรัพยากรท้องถิ่น ภูมิปัญญาชุมชน งานวิจัย เทคโนโลยีการผลิต และการตลาดเข้าด้วยกัน เพื่อเปลี่ยนวัตถุดิบพื้นบ้านให้กลายเป็นสินค้าที่มีคุณภาพและตอบโจทย์ผู้บริโภคยุคใหม่

งานวิจัยและเทคโนโลยี ยกระดับสมุนไพรพื้นถิ่น ด้วยการสนับสนุนทุนวิจัยและนวัตกรรมจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กลุ่มวิสาหกิจชุมชนได้นำเทคโนโลยีเข้ามาพัฒนากระบวนการผลิตชากระชายดอย ตั้งแต่การตากสมุนไพรด้วยตู้พลังงานแสงอาทิตย์ การอบด้วยตู้อบลมร้อน ไปจนถึงการใช้ถุงชาเยื่อไผ่ เพื่อยกระดับคุณภาพและมาตรฐานของผลิตภัณฑ์

ขณะเดียวกัน ยังมีการพัฒนาทักษะสมาชิกตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่การเตรียมดิน การเพาะปลูก การดูแลรักษา การเก็บเกี่ยว และการแปรรูป ควบคู่กับการอนุรักษ์กระชายดอยในพื้นที่ดอยม่อนหินแก้ว และส่งเสริมการปลูกในชุมชนใกล้เคียง

จากชาสมุนไพร สู่ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่หลากหลาย กระชายดอยได้รับการพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์หลายรูปแบบ ทั้งกระชายผง กระชายเส้นอบแห้ง ชากระชายดอย ชากระชายดอยผสมอัญชัน ลูกอมกระชาย และกิมจิกระชาย นอกจากนี้ ความร่วมมือด้านการวิจัยกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ยังช่วยต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ใหม่ที่เข้าถึงผู้บริโภคได้หลากหลายขึ้น ได้แก่
- Chamomile Blossom Herbal Tea Blend ชาดอกไม้ผสมกระชายที่ผสานสมุนไพรไทยกับดอกไม้ เพื่อเป็นทางเลือกสำหรับผู้บริโภคที่มองหาเครื่องดื่มเพื่อการผ่อนคลาย
- เม็ดอมสมุนไพรกระชายดอย ผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาจากกระชายดอยของกลุ่มวิสาหกิจชุมชน ซึ่งมีการผลิตตามมาตรฐาน GAP มุ่งตอบโจทย์ผู้บริโภคที่ต้องการความสดชื่นและความสะดวกในการรับประทาน

การพัฒนาผลิตภัณฑ์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า สมุนไพรชนิดเดียวสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้หลายรูปแบบ เมื่อมีองค์ความรู้และการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสม

นวัตกรรมที่สร้างคุณค่า มากกว่าการเพิ่มมูลค่าสินค้า ความสำเร็จของบ้านปางเฮิร์บไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ แต่ยังครอบคลุมถึงการสร้างอาชีพ การเพิ่มช่องทางจำหน่ายทั้งออฟไลน์และออนไลน์ ตลอดจนการกระจายโอกาสสร้างรายได้ให้สมาชิกและชุมชน ความมุ่งมั่นดังกล่าวส่งผลให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกและแปรรูปสมุนไพรตำบลน้ำปั้ว ได้รับรางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 วิสาหกิจชุมชนดีเด่นระดับจังหวัด ประจำปี 2569

บ้านปางเฮิร์บ จึงเป็นตัวอย่างของการนำงานวิจัยและนวัตกรรมมาเพิ่มมูลค่าทรัพยากรชีวภาพในท้องถิ่น โดยมีชุมชนเป็นผู้ขับเคลื่อนสำคัญ ตั้งแต่การผลิตวัตถุดิบ การแปรรูป ไปจนถึงการสร้างตลาด เป็นแนวทางที่ช่วยยกระดับสมุนไพรพื้นบ้านให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์เศรษฐกิจชุมชน พร้อมรักษาภูมิปัญญาและทรัพยากรท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไป

ถอดความสำเร็จ จากสมุนไพรพื้นถิ่นสู่โอกาสสร้างรายได้ทางการเกษตร
กรณีของบ้านปางเฮิร์บ สะท้อนให้เห็นว่า การสร้างรายได้จากภาคเกษตรไม่จำเป็นต้องมุ่งเพิ่มปริมาณผลผลิตเพียงอย่างเดียว แต่สามารถเพิ่มมูลค่าจากทรัพยากรที่มีอยู่ในท้องถิ่น โดยอาศัยงานวิจัย เทคโนโลยี และความคิดสร้างสรรค์เป็นเครื่องมือสำคัญ

จากกรณีศึกษานี้ สามารถสกัดเป็นแนวทางสร้างอาชีพและโอกาสทางการเกษตรได้ 5 ประการ ได้แก่
1. ค้นหาคุณค่าของพืชท้องถิ่น นำพืชสมุนไพรหรือผลผลิตที่มีเอกลักษณ์ในชุมชนมาพัฒนาเป็นสินค้า สร้างความแตกต่างและเพิ่มโอกาสทางการตลาด
2. แปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่า เปลี่ยนจากการจำหน่ายวัตถุดิบเป็นผลิตภัณฑ์พร้อมบริโภค เช่น ชาสมุนไพร ผงชงดื่ม เม็ดอม หรืออาหารแปรรูป เพื่อสร้างช่องทางรายได้ที่หลากหลาย
3. ใช้งานวิจัยและเทคโนโลยียกระดับการผลิต ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอบแห้ง พลังงานแสงอาทิตย์ และมาตรฐานการผลิต เพื่อพัฒนาคุณภาพสินค้าและเพิ่มศักยภาพการแข่งขัน
4. สร้างแบรนด์และขยายตลาด พัฒนาสินค้าให้มีอัตลักษณ์ บอกเล่าเรื่องราวของชุมชน และใช้ช่องทางออนไลน์ควบคู่กับการจำหน่ายในพื้นที่ เพื่อเข้าถึงลูกค้ากลุ่มใหม่
5. รวมกลุ่มสร้างเศรษฐกิจชุมชน เชื่อมโยงเกษตรกร ผู้แปรรูป นักวิจัย และผู้จำหน่ายให้ทำงานร่วมกัน เพื่อสร้างอาชีพ กระจายรายได้ และพัฒนาธุรกิจชุมชนอย่างต่อเนื่อง

บทเรียนสำคัญ โอกาสทางการเกษตรไม่ได้สิ้นสุดที่การเก็บเกี่ยว แต่สามารถต่อยอดไปสู่ธุรกิจอาหารสุขภาพ การแปรรูปสมุนไพร การสร้างแบรนด์สินค้าเกษตร และการตลาดดิจิทัลได้

ปลูกให้มีคุณภาพ แปรรูปให้มีมูลค่า ใช้นวัตกรรมสร้างความแตกต่าง และพัฒนาตลาดให้เกิดรายได้
นี่คือแนวทางที่เกษตรกรและวิสาหกิจชุมชนสามารถนำไปประยุกต์ใช้ เพื่อเปลี่ยนผลผลิตทางการเกษตรให้เป็นโอกาสทางธุรกิจที่เติบโตได้อย่างยั่งยืน


แหล่งที่มา

เทคโนโลยีชาวบ้าน – ข่าวสด
https://www.khaosod.co.th/technologychaoban/techno/plants-vegetables-fruit/article_343494
© 2017-2018 Office of the University Library, Kasetsart University.
forumถามกูรู