นักวิจัยไทยพัฒนาเครื่องล้างไข่ผำด้วยเทคโนโลยีพลาสมา ผสานระบบควบคุมอัตโนมัติ เพิ่มประสิทธิภาพการจัดการผลผลิตหลังการเก็บเกี่ยว ลดระยะเวลาและการใช้แรงงาน พร้อมยกระดับคุณภาพและความปลอดภัยของอาหาร ต่อยอดสู่การผลิตเชิงอุตสาหกรรมและตลาดอาหารแห่งอนาคต (Future Food)

ไข่ผำ: พืชน้ำพื้นบ้านสู่ศักยภาพอาหารแห่งอนาคต
ไข่ผำ หรือ ผำ เป็นพืชน้ำขนาดเล็กที่อยู่คู่กับวิถีการบริโภคของคนไทยมาอย่างยาวนาน ปัจจุบันได้รับความสนใจในฐานะวัตถุดิบอาหารทางเลือกที่มีศักยภาพสูง เนื่องจากมีคุณค่าทางโภชนาการ โดยเฉพาะโปรตีน สามารถเพาะเลี้ยงได้ง่าย และนำไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์อาหารได้หลากหลายรูปแบบ สอดคล้องกับแนวโน้มการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพและความต้องการแหล่งโปรตีนทางเลือกของผู้บริโภคยุคใหม่
อย่างไรก็ตาม การขยายการผลิตไข่ผำจากระดับครัวเรือนสู่ระดับเชิงพาณิชย์และอุตสาหกรรมยังมีความท้าทายสำคัญในกระบวนการจัดการหลังการเก็บเกี่ยว (Postharvest Management) โดยเฉพาะขั้นตอนการทำความสะอาดผลผลิต ซึ่งต้องอาศัยแรงงานและระยะเวลาในการดำเนินงาน รวมถึงการควบคุมคุณภาพและความปลอดภัยด้านจุลินทรีย์ให้เหมาะสมกับการผลิตอาหาร
โจทย์ดังกล่าวนำไปสู่การพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถเพิ่มประสิทธิภาพการทำความสะอาดผลผลิต รองรับปริมาณการผลิตที่เพิ่มขึ้น และสร้างความสม่ำเสมอของกระบวนการผลิต เพื่อสนับสนุนการยกระดับไข่ผำจากวัตถุดิบพื้นบ้านสู่ผลิตภัณฑ์อาหารที่มีมูลค่าสูงขึ้น
จากโจทย์ของผู้ประกอบการสู่นวัตกรรมเครื่องล้างไข่ผำด้วยพลาสมา
รองศาสตราจารย์ ดร.รุ่งตะวัน ยมหล้า คณะเทคโนโลยีการเกษตร สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง (สจล.) และคณะวิจัย ได้พัฒนาเครื่องล้างไข่ผำด้วยเทคโนโลยีพลาสมา (Plasma Technology) โดยมุ่งแก้ไขปัญหาการจัดการผลผลิตหลังการเก็บเกี่ยวของผู้ประกอบการ ซึ่งต้องใช้แรงงานจำนวนมากและระยะเวลานานในการทำความสะอาดไข่ผำ
ในระยะแรก คณะวิจัยได้ศึกษาและทดลองเทคโนโลยีหลายรูปแบบ อาทิ โอโซน (Ozone) และนาโนบับเบิล (Nano-bubble) เพื่อประเมินความเหมาะสมในการทำความสะอาดและลดการปนเปื้อนของจุลินทรีย์ อย่างไรก็ตาม เทคโนโลยีแต่ละประเภทมีข้อจำกัดแตกต่างกัน ทั้งด้านความปลอดภัยและประสิทธิภาพในการลดจุลินทรีย์ภายใต้เงื่อนไขที่ทดลอง
คณะวิจัยจึงนำเทคโนโลยีพลาสมามาประยุกต์ใช้ร่วมกับระบบบำบัดน้ำ (Water Treatment) และพัฒนาเป็นเครื่องจักรที่สามารถควบคุมกระบวนการทำความสะอาดผลผลิตได้อย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายสำคัญในการเพิ่มความรวดเร็ว ลดการใช้แรงงาน และสนับสนุนการรักษาคุณภาพของผลผลิต
หลักการทางวิทยาศาสตร์: พลาสมากับการลดจุลินทรีย์ในกระบวนการล้าง
พลาสมาเป็นสถานะหนึ่งของสสารที่ประกอบด้วยอนุภาคที่มีประจุไฟฟ้า เกิดขึ้นเมื่อก๊าซได้รับพลังงานจนเกิดกระบวนการแตกตัวเป็นไอออน (Ionization) สำหรับการประยุกต์ใช้ในอุตสาหกรรมอาหาร เทคโนโลยีพลาสมาที่ทำงานภายใต้สภาวะอุณหภูมิต่ำหรือใกล้เคียงอุณหภูมิห้องได้รับความสนใจ เนื่องจากมีศักยภาพในการลดจุลินทรีย์โดยไม่ต้องอาศัยความร้อนสูง
หลักการสำคัญของเทคโนโลยีดังกล่าว คือ การใช้พลังงานไฟฟ้ากระตุ้นให้เกิดอนุภาคและสารที่มีความไวต่อปฏิกิริยา โดยเฉพาะกลุ่มอนุมูลออกซิเจนที่ไวต่อปฏิกิริยา (Reactive Oxygen Species: ROS) เช่น อนุมูลไฮดรอกซิล (•OH) ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ (H₂O₂) และโอโซน (O₃) รวมถึงรังสีอัลตราไวโอเลต (UV) ซึ่งอาจเกิดขึ้นในกระบวนการสร้างพลาสมา

สารและพลังงานเหล่านี้สามารถทำปฏิกิริยากับองค์ประกอบของเซลล์จุลินทรีย์ ส่งผลต่อเยื่อหุ้มเซลล์ โปรตีน และสารพันธุกรรม (DNA) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยลดความสามารถในการอยู่รอดของจุลินทรีย์
การนำพลาสมามาประยุกต์ใช้กับระบบบำบัดน้ำจึงเป็นแนวทางหนึ่งในการเพิ่มประสิทธิภาพการทำความสะอาดผลผลิตทางการเกษตร โดยเฉพาะผลผลิตที่ต้องการลดการปนเปื้อนของจุลินทรีย์ควบคู่กับการรักษาคุณภาพของวัตถุดิบ ทั้งนี้ ประสิทธิภาพของกระบวนการขึ้นอยู่กับชนิดของจุลินทรีย์ คุณสมบัติของน้ำ ระยะเวลาสัมผัส และสภาวะการทำงานของระบบ
ระบบอัตโนมัติล้างไข่ผำ 50 กิโลกรัม ภายใน 5 นาที
จุดเด่นของนวัตกรรมนี้ คือ การบูรณาการเทคโนโลยีพลาสมาเข้ากับระบบเครื่องจักรอัตโนมัติ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการผลผลิตหลังการเก็บเกี่ยว โดยระบบประกอบด้วยอุปกรณ์หลัก 2 ส่วน ได้แก่
-
เครื่องผลิตพลาสมา ขนาดกว้าง 600 มิลลิเมตร ลึก 600 มิลลิเมตร และสูง 1,800 มิลลิเมตร ทำหน้าที่ผลิตพลาสมาสำหรับกระบวนการบำบัดน้ำที่ใช้ทำความสะอาดผลผลิต
-
เครื่องสลัดน้ำไข่ผำ ขนาดกว้าง 1,200 มิลลิเมตร ลึก 600 มิลลิเมตร และสูง 1,650 มิลลิเมตร ทำหน้าที่แยกน้ำออกจากผลผลิตภายหลังการล้าง เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการบรรจุหรือการแปรรูปในขั้นตอนต่อไป
กระบวนการทำงานเริ่มจากการนำน้ำที่ผ่านการบำบัดด้วยพลาสมามาใช้ล้างไข่ผำ จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนการสลัดน้ำ โดยมีระบบควบคุมการทำงานแบบอัตโนมัติช่วยจัดการกระบวนการผลิตให้มีความต่อเนื่องและเป็นระบบ
ตามข้อมูลของคณะวิจัย เครื่องดังกล่าวได้รับการออกแบบให้สามารถล้างไข่ผำได้ 50 กิโลกรัม ภายในระยะเวลา 5 นาที ซึ่งช่วยลดข้อจำกัดของการทำความสะอาดด้วยแรงงานคน และเพิ่มศักยภาพในการรองรับผลผลิตปริมาณมากในระยะเวลาที่สั้นลง
รศ.ดร.รุ่งตะวัน ยมหล้า ระบุว่า การพัฒนาเครื่องจักรนี้มุ่งลดภาระของผู้ประกอบการที่เดิมอาจต้องใช้เวลาในการล้างผลผลิตเป็นวันและใช้แรงงานจำนวนมาก ให้สามารถดำเนินการได้รวดเร็วขึ้นด้วยระบบเครื่องจักรอัตโนมัติ
ต่อยอดเทคโนโลยีสู่การจัดการผลผลิตทางการเกษตรที่หลากหลาย
นอกจากการทำความสะอาดไข่ผำแล้ว คณะวิจัยยังมองเห็นศักยภาพในการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีพลาสมากับผลผลิตทางการเกษตรประเภทอื่น ได้แก่ ผัก ผลไม้ เนื้อสัตว์ และผลิตภัณฑ์ประมง ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญในการขยายขอบเขตการใช้งานของเครื่องจักรและเพิ่มความคุ้มค่าในการลงทุน

การพัฒนาเครื่องจักรที่สามารถประยุกต์ใช้กับวัตถุดิบหลายประเภทมีความสำคัญต่อภาคอุตสาหกรรมเกษตรและอาหาร เนื่องจากช่วยลดข้อจำกัดของเครื่องจักรเฉพาะทาง และเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการนำเทคโนโลยีไปปรับใช้ตามลักษณะของผลผลิตและกระบวนการผลิตที่แตกต่างกัน
เครื่องล้างไข่ผำด้วยเทคโนโลยีพลาสมามีราคาประมาณ 850,000 บาท โดยเป็นเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นภายในประเทศไทย สามารถดำเนินการซ่อมบำรุงภายในประเทศได้ ซึ่งเป็นปัจจัยสนับสนุนการลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และส่งเสริมศักยภาพการพัฒนานวัตกรรมเครื่องจักรกลการเกษตรของไทย
อย่างไรก็ตาม การประยุกต์ใช้กับผลผลิตแต่ละประเภทจำเป็นต้องพิจารณาสภาวะการทำงานที่เหมาะสม ตลอดจนประสิทธิภาพการลดจุลินทรีย์และผลกระทบต่อคุณภาพของวัตถุดิบ เพื่อให้สอดคล้องกับข้อกำหนดด้านความปลอดภัยอาหาร
เชื่อมโยงนวัตกรรมเกษตรสู่อุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต
การพัฒนาเครื่องล้างไข่ผำด้วยเทคโนโลยีพลาสมาสะท้อนให้เห็นถึงการบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม เทคโนโลยีอาหาร และการเกษตร เพื่อแก้ไขปัญหาตลอดห่วงโซ่การผลิต ตั้งแต่การเพาะเลี้ยง การจัดการหลังการเก็บเกี่ยว ไปจนถึงการแปรรูปและการส่งมอบผลิตภัณฑ์สู่ผู้บริโภค
ในมิติของการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหาร นวัตกรรมดังกล่าวมีศักยภาพในการสนับสนุนการยกระดับไข่ผำจากวัตถุดิบอาหารพื้นบ้านสู่แหล่งโปรตีนทางเลือกและผลิตภัณฑ์อาหารมูลค่าสูง โดยมีเทคโนโลยีการจัดการผลผลิตที่รวดเร็วและเป็นระบบเป็นองค์ประกอบสำคัญในการรองรับการขยายกำลังการผลิต
ขณะเดียวกัน ไข่ผำยังมีโอกาสเป็นส่วนหนึ่งของระบบอาหารแห่งอนาคตที่ให้ความสำคัญกับคุณค่าทางโภชนาการ การใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ และการสร้างทางเลือกใหม่ให้แก่ผู้บริโภคที่ใส่ใจสุขภาพ
นวัตกรรมเครื่องล้างไข่ผำด้วยพลาสมาจึงไม่เพียงเป็นเครื่องมือเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต แต่ยังเป็นตัวอย่างของการนำผลงานวิจัยและเทคโนโลยีของไทยมาสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทรัพยากรท้องถิ่น เชื่อมโยงภาคการเกษตรกับอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต และสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจฐานนวัตกรรมของประเทศ
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม
รองศาสตราจารย์ ดร.รุ่งตะวัน ยมหล้า
คณะเทคโนโลยีการเกษตร
สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
โทรศัพท์: 09 2406 7424
