ข่าวสาร
P01 การอนุรักษ์ธรรมชาติ/ที่ดิน
16 พฤศจิกายน 2569
ปลูกคู่ กู้โลก สวนครัวในพื้นที่จำกัด "กระชาย x อ่อมแซ่บ"

ปลูกคู่ กู้โลก! สวนครัวแนวตั้งในพื้นที่จำกัด กระชาย x อ่อมแซ่บ สรรสร้างสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนตามแนวทาง 7ส1s ฝ่ายสารสนเทศ สำนักหอสมุด มก.

ในยุคดิจิทัลที่การบริหารจัดการข้อมูลและเทคโนโลยีต้องดำเนินควบคู่ไปกับการใส่ใจธรรมชาติ การดำเนินกิจกรรม 7ส1s (สะสาง สะดวก สะอาด สุขลักษณะ สร้างนิสัย ใส่ใจสิ่งแวดล้อม สร้างสรรค์สู่สังคม และ Save energy) ของ ฝ่ายสารสนเทศ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงภารกิจภายในห้องทำงานหรือระบบสารสนเทศเท่านั้น แต่ยังขยายขอบเขตสู่การจัดการสิ่งแวดล้อมรอบตัวให้เกิดประโยชน์สูงสุด ภายใต้แนวคิด “สวนครัวแนวตั้งในพื้นที่จำกัด” ด้วยการปลูก "กระชาย" ควบคู่กับ "อ่อมแซ่บ" (เบญจรงค์ 5 สี) นวัตกรรมสีเขียวในเข่งหรือกระถางที่พิสูจน์แล้วว่าสามารถตอบโจทย์และสะท้อนคุณค่าของหลัก 7ส1s ได้อย่างลงตัวที่สุด

การจับคู่พืชสองชนิดนี้ถือเป็นแบบอย่างของระบบพืชต่างระดับ (Multi-story Companion Planting) ที่เกื้อกูลกันอย่างเป็นระบบ โดยกระชายจะเติบโตเป็นกอสูง (50-80 ซม.) และหยั่งรากลงลึกเพื่อสะสมอาหารเป็นหัวใต้ดิน ในขณะที่อ่อมแซ่บเป็นไม้เลื้อยคลุมดินระดับล่างที่ไม่ได้แย่งพื้นที่หรือแสงแดดกัน แต่กลับทำหน้าที่เป็น "พืชคลุมดินมีชีวิต" ช่วยรักษาความชื้น พรางแสงแดด และสกัดกั้นวัชพืชไม่ให้ขึ้นรก ซึ่งการผสมผสานธรรมชาตินี้ สามารถอธิบายเชื่อมโยงเข้ากับหลักกิจกรรม 7ส1s ของฝ่ายสารสนเทศได้ในทุกมิติ ดังนี้:
  • สะสาง (Seiri): เริ่มต้นจากการคัดแยกสิ่งของที่ไม่จำเป็นในพื้นที่ทำงาน นำเศษวัสดุหรือภาชนะที่ไม่ได้ใช้งาน เช่น เข่งเก่าหรือกระถางชำรุด มาปัดฝุ่นและ "สะสาง" ให้เหลือเฉพาะชิ้นที่ใช้งานได้จริง เพื่อนำมาดัดแปลงเป็นภาชนะปลูกพืชแนวตั้ง เป็นการลดขยะและจัดระเบียบสถานที่ไปในตัว
  • สะดวก (Seiton): การจัดวางกระถางหรือเข่งปลูกให้อยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสม ได้รับแสงแดดรำไรถึงแดดจัด (50-80%) และจัดวางในระดับหรือพื้นที่ใช้งานที่เข้าถึงง่าย ไม่กีดขวางทางเดิน มีป้ายบ่งชี้ชื่อพืชที่ชัดเจน เพื่อให้ทุกคนในฝ่ายสามารถเข้ามาดูแล รดน้ำ หรือเก็บเกี่ยวผลผลิตได้อย่าง "สะดวก" รวดเร็ว และเป็นระบบ
  • สะอาด (Seiso): การดูแลบริเวณรอบกระถางปลูกให้ปราศจากขยะ เศษใบไม้แห้ง หรือน้ำขัง เพื่อป้องกันการเป็นแหล่งสะสมของยุงและแมลง รวมถึงการเก็บเศษดินจากการปลูกให้เรียบร้อยอยู่เสมอ ทำให้พื้นที่สีเขียวในที่ทำงานมีความ "สะอาด" สบายตา และน่ามอง
  • สุขลักษณะ (Seiketsu): การรักษาความสะอาดและการมีสภาพแวดล้อมที่ดี ย่อมส่งผลโดยตรงต่อ "สุขลักษณะ" ของบุคลากรและผู้รับบริการ อีกทั้งการปลูกพืชสวนครัวกินได้อย่างกระชาย (ที่มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ บำรุงร่างกาย) และอ่อมแซ่บ (ที่อุดมด้วยวิตามิน A, C และแคลเซียม) ยังช่วยส่งเสริมสุขภาพและโภชนาการที่ดี ปลอดภัยจากสารเคมี ให้แก่ทุกคนในที่ทำงาน
  • สร้างนิสัย (Shitsuke): การมอบหมายและร่วมมือกันดูแลรดน้ำวันละครั้งในช่วงเช้า และใส่ปุ๋ยหมักทุก 15-20 วัน รวมถึงการตัดแต่งยอดอ่อมแซ่บไม่ให้รกเรื้อ เป็นการฝึกความรับผิดชอบและการทำงานร่วมกันเป็นทีม จนเกิดเป็น "นิสัย" รักความมีระเบียบวินัยและการดูแลเอาใจใส่สิ่งแวดล้อมอย่างสม่ำเสมอ
  • ใส่ใจสิ่งแวดล้อม (Environment): การเลือกใช้วัสดุธรรมชาติ เช่น ปุ๋ยหมัก ใบไม้แห้ง และเศษกาบมะพร้าวสับ เพื่อปรับปรุงดินโดยไม่พึ่งพาสารเคมี ควบคู่ไปกับการใช้ "อ่อมแซ่บ" เป็นพืชคลุมดินธรรมชาติช่วยลดการระเหยของน้ำและป้องกันวัชพืช ถือเป็นการสะท้อนความ "ใส่ใจสิ่งแวดล้อม" และร่วมขับเคลื่อนการเป็นห้องสมุดสีเขียว (Green Library) อย่างเป็นรูปธรรม
  • สร้างสรรค์สู่สังคม (Social contribution): เมื่อผลผลิตจากสวนครัวเติบโตเต็มที่ ทั้งยอดอ่อมแซ่บที่เด็ดกินได้ตลอดปีและหัวกระชายที่ขุดได้ใน 7-9 เดือน ฝ่ายสารสนเทศสามารถนำมาแบ่งปันเพื่อใช้ประกอบอาหารร่วมกันในองค์กร หรือแจกจ่ายกิ่งพันธุ์อ่อมแซ่บและหน่อกระชายให้แก่ผู้ใช้บริการหรือบุคลากรกลุ่มอื่น ๆ เพื่อนำไปขยายพันธุ์ต่อที่บ้าน เป็นการส่งต่อองค์ความรู้และพลังงานเชิงบวก "สร้างสรรค์สู่สังคม" อย่างมีคุณค่า
  • Save energy (การประหยัดพลังงาน): การปลูกพืชร่วมกันในภาชนะเดียว ช่วยลดปริมาณการใช้น้ำและการเดินสายยางรดน้ำหลายจุด อีกทั้งทรงพุ่มสีเขียวของพืชทั้งสองชนิดยังช่วยลดความร้อนของอาคาร ช่วยกรองฝุ่นและเพิ่มออกซิเจนตามธรรมชาติ ซึ่งส่งผลให้ลดการทำงานของเครื่องปรับอากาศในบริเวณใกล้เคียง ถือเป็นการ "Save energy" หรือประหยัดพลังงานของหน่วยงานได้อย่างชาญฉลาด

การปลูก กระชายคู่กับอ่อมแซ่บ จึงไม่ใช่เพียงแค่การปลูกผักสวนครัวธรรมดา แต่เป็นกิจกรรมที่หลอมรวมภารกิจ 7ส1s ของ ฝ่ายสารสนเทศ สำนักหอสมุด มก. ให้มีชีวิตชีวา ช่วยสร้างบรรยากาศการทำงานที่ผ่อนคลาย ปลอดภัย และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งยังเป็นการสร้างต้นแบบการพึ่งพาตนเองที่ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมและส่งต่อประโยชน์อันยั่งยืนนี้คืนสู่สังคมได้อย่างเต็มภาคภูมิ

กิจกรรม ปลูกคู่ กู้โลก! กระชาย x อ่อมแซ่บ สะท้อนให้เห็นว่า การสร้างความยั่งยืนไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากโครงการขนาดใหญ่หรือการใช้เทคโนโลยีที่ซับซ้อน แต่สามารถเริ่มต้นจากการปรับเปลี่ยนวิธีคิด การใช้พื้นที่อย่างสร้างสรรค์ และการลงมือทำในชีวิตประจำวัน

จากกระบะปลูกปูนซีเมนต์ทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า สู่พื้นที่สีเขียวที่ออกแบบการปลูกพืชให้เกื้อกูลกัน โดยนำกระชายและอ่อมแซ่บมาปลูกร่วมกันตามแนวคิดการปลูกพืชแบบเกื้อกูล (Companion Planting) ที่คำนึงถึงความแตกต่างของระบบราก ระดับการเจริญเติบโต การใช้พื้นที่ และคุณค่าของผลผลิต

🌱 เกื้อกูลกันทั้งระบบรากและระดับการเจริญเติบโต
กระชายเป็นพืชที่เจริญเติบโตเป็นกอ มีใบตั้งสูง และมีเหง้ากับรากสะสมอาหารอยู่ใต้ดิน ขณะที่อ่อมแซ่บมีลักษณะเป็นพืชทอดเลื้อย แผ่กิ่งก้านและใบปกคลุมผิวดิน โดยมีระบบรากที่กระจายบริเวณหน้าดินเป็นหลัก ความแตกต่างนี้ช่วยให้สามารถจัดสรรพื้นที่ปลูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งบริเวณเหนือดินและใต้ดิน

อ่อมแซ่บยังทำหน้าที่เสมือนพืชคลุมดินมีชีวิต ช่วยรักษาความชื้น ลดการระเหยของน้ำ และลดโอกาสการเจริญเติบโตของวัชพืช ขณะที่ทรงพุ่มของกระชายช่วยสร้างร่มเงาบางส่วนให้แก่พืชระดับล่าง เกิดเป็นการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ แสง และความชื้นอย่างเกื้อกูลกัน โดยมีการจัดระยะปลูกและดูแลธาตุอาหารให้เหมาะสมกับพืชทั้งสองชนิด

🥗 ปลูกคู่ เพิ่มคุณค่า ทั้งประโยชน์ใช้สอยและสารอาหาร
กระชายและอ่อมแซ่บไม่เพียงช่วยเพิ่มพื้นที่สีเขียว แต่ยังเป็นพืชสวนครัวที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้จริงในชีวิตประจำวัน
- กระชาย นำเหง้าและรากสะสมอาหารมาประกอบอาหาร เพิ่มกลิ่นหอมและรสชาติ มีสารพฤกษเคมีที่น่าสนใจ เช่น ฟลาโวนอยด์และแพนดูราทิน เอ (Panduratin A) ซึ่งมีการศึกษาถึงศักยภาพในการต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบ
- อ่อมแซ่บ สามารถเก็บยอดและใบอ่อนมาประกอบอาหารได้หลากหลาย เช่น แกงจืด ผัดผัก และผักลวก เป็นแหล่งของใยอาหาร วิตามิน และแร่ธาตุที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย

การปลูกพืชทั้งสองชนิดร่วมกันจึงเป็นการสร้างพื้นที่สีเขียวที่ให้ประโยชน์มากกว่าความสวยงาม เพราะสามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ทั้งส่วนเหนือดินและใต้ดิน เพิ่มความหลากหลายทางอาหาร ส่งเสริมการบริโภคผักและสมุนไพร และสร้างโอกาสในการแบ่งปันผลผลิตและองค์ความรู้ให้แก่บุคลากรและชุมชน

จากกระบะปลูกปูนซีเมนต์หนึ่งใบ สู่ระบบการปลูกพืชที่เกื้อกูลกัน จากการใช้พื้นที่อย่างคุ้มค่า สู่การสร้างผลผลิตที่มีคุณค่าทางอาหาร และจากการร่วมกันดูแลพืชสองชนิด สู่การสร้างวินัย ความรับผิดชอบ และจิตสำนึกในการรักษาสิ่งแวดล้อมตามแนวทาง 7ส1s

นี่คืออีกหนึ่งก้าวของ ฝ่ายสารสนเทศ สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในการผสานการทำงานยุคดิจิทัลเข้ากับการดูแลสิ่งแวดล้อม เพื่อร่วมขับเคลื่อนองค์กรสู่การเป็น Smart & Sustainable Library ห้องสมุดอัจฉริยะที่เติบโตไปพร้อมกับความยั่งยืน

ปลูกคู่ เกื้อกูลธรรมชาติ เพิ่มคุณค่าทางอาหาร
ใช้พื้นที่อย่างสร้างสรรค์ เพื่อโลกที่ยั่งยืนของเราทุกคน

#ปลูกคู่กู้โลก #กระชายxอ่อมแซ่บ #CompanionPlanting #7ส1s #GreenLibrary #SmartAndSustainableLibrary #ฝ่ายสารสนเทศ #สำนักหอสมุดมก. #มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์


แหล่งที่มา

มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สำนักหอสมุด ฝ่ายสารสนเทศ
© 2017-2018 Office of the University Library, Kasetsart University.
forumถามกูรู