จากความหลากหลายทางชีวภาพของป่าเสม็ดขาว จังหวัดนราธิวาส สู่การศึกษาคุณสมบัติของน้ำผึ้งสีเขียวที่อาจสร้างมูลค่าเพิ่มให้ทรัพยากรท้องถิ่น และเปิดโอกาสใหม่ในการวิจัยด้านสุขภาพ

น้ำผึ้งมรกตคืออะไร น้ำผึ้งมรกต (Emerald Honey) เป็นน้ำผึ้งสีเขียวที่มีลักษณะพิเศษ แตกต่างจากน้ำผึ้งทั่วไปที่มักมีสีเหลืองอ่อนจนถึงน้ำตาลเข้ม ผลิตโดยผึ้งชันโรงในพื้นที่ป่าเสม็ดขาวของจังหวัดนราธิวาส โดยเฉพาะบริเวณอำเภอบาเจาะ อำเภอสุไหงโก-ลก และอำเภอตากใบ

น้ำผึ้งชนิดนี้มีสีเขียวตั้งแต่เขียวอมเหลือง เขียวหยก ไปจนถึงเขียวมรกต และมีกลิ่นเฉพาะตัวที่สัมพันธ์กับพืชในพื้นที่ป่าเสม็ดขาว โดยมักพบการผลิตน้ำผึ้งสีเขียวในบางช่วงฤดูกาล โดยเฉพาะช่วงเดือนกันยายนถึงตุลาคม

ความแปลกของสีและลักษณะน้ำผึ้งดังกล่าวกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการศึกษาวิจัยโดยคณะนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ เพื่อค้นหาสาเหตุของการเกิดสีเขียว วิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมี และศึกษาศักยภาพในการนำไปใช้ประโยชน์ด้านสุขภาพและการพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง

ไขความลับสีเขียวของน้ำผึ้งจากป่าเสม็ดขาว
หนึ่งในคำถามสำคัญของนักวิจัยคือ เหตุใดน้ำผึ้งที่ผลิตโดยผึ้งชันโรงจึงมีสีเขียว ทั้งที่น้ำผึ้งส่วนใหญ่มีสีเหลืองหรือสีน้ำตาล คณะนักวิจัยตั้งข้อสันนิษฐานว่า สีเขียวอาจเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบของน้ำหวานจากดอกเสม็ดขาว หรือกระบวนการทางชีวภาพที่เกิดขึ้นระหว่างการผลิตและสะสมน้ำผึ้งของผึ้งชันโรง

นักวิจัยจึงนำตัวอย่างน้ำผึ้งมรกตและน้ำหวานจากดอกเสม็ดขาวมาวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีด้วยเทคนิคแมสสเปกโทรเมทรี (Mass spectrometry) ซึ่งเป็นเทคนิคที่ใช้ตรวจวิเคราะห์สารประกอบในตัวอย่าง ผลการวิเคราะห์เบื้องต้นพบว่า น้ำผึ้งมรกตมีสารประกอบมากกว่า 200 ชนิด ขณะที่น้ำหวานจากดอกเสม็ดขาวตรวจพบสารประมาณ 30 ชนิด และมีสารที่พบร่วมกันเพียงประมาณ 4–5 ชนิด ผลการศึกษานี้สะท้อนให้เห็นถึงความซับซ้อนขององค์ประกอบทางเคมีในน้ำผึ้งมรกต อย่างไรก็ตาม สาเหตุที่แท้จริงของการเกิดสีเขียวยังอยู่ระหว่างการศึกษา และยังไม่สามารถสรุปได้ว่าสีดังกล่าวเกิดจากสารชนิดใดเพียงชนิดเดียว

สารชีวภาพกว่า 200 ชนิด กับศักยภาพด้านสุขภาพ
การตรวจพบสารประกอบจำนวนมากในน้ำผึ้งมรกตเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจ เนื่องจากสารธรรมชาติบางชนิดมีคุณสมบัติทางชีวภาพที่อาจนำไปใช้ประโยชน์ในการวิจัยด้านสุขภาพ
สารที่มีการกล่าวถึงในการศึกษาประกอบด้วย
- ลูมิโครม (Lumichrome) สารที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการทางชีวเคมี และเป็นหนึ่งในสารที่นักวิจัยให้ความสนใจในการศึกษาความสัมพันธ์กับลักษณะของน้ำผึ้ง
- ไตรเซติน (Tricetin) สารประกอบกลุ่มฟลาโวนอยด์ ซึ่งมีการศึกษาคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระและฤทธิ์ทางชีวภาพในระดับห้องปฏิบัติการ
- เอ็มเบลิน (Embelin) สารธรรมชาติที่มีการศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพ รวมถึงผลต่อกลไกการทำงานของเซลล์
- สเปอร์มิดีน (Spermidine) สารประกอบกลุ่มโพลีเอมีนที่มีบทบาทในกระบวนการทำงานของเซลล์ และได้รับความสนใจในงานวิจัยด้านชีววิทยาของเซลล์และความเสื่อมตามวัย

การค้นพบสารเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญในการศึกษาศักยภาพของน้ำผึ้งมรกต อย่างไรก็ตาม การตรวจพบสารประกอบไม่ได้หมายความว่าน้ำผึ้งจะมีประสิทธิภาพในการป้องกันหรือรักษาโรคโดยตรง เนื่องจากยังต้องศึกษาปริมาณสาร ความเข้มข้น การดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย และความปลอดภัยในการบริโภค

การศึกษาฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง 5 ชนิด
อีกหนึ่งประเด็นที่น่าสนใจคือ การศึกษาฤทธิ์ทางชีวภาพของผลิตภัณฑ์จากน้ำผึ้งชันโรงต่อเซลล์มะเร็งในห้องปฏิบัติการ คณะนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ได้รายงานการศึกษาที่เกี่ยวข้องกับเซลล์มะเร็ง 5 ชนิด ได้แก่ มะเร็งเต้านม มะเร็งปอด มะเร็งตับ มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งลำไส้ใหญ่ ผลการทดลองเบื้องต้นรายงานแนวโน้มของการยับยั้งการเจริญเติบโตและการทำงานของเซลล์มะเร็งภายใต้สภาวะการทดลอง ซึ่งเป็นข้อมูลที่น่าสนใจสำหรับการศึกษาต่อยอดเกี่ยวกับสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพ

อย่างไรก็ตาม ผลการทดลองในระดับเซลล์ยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าน้ำผึ้งมรกตสามารถป้องกันหรือรักษาโรคมะเร็งในมนุษย์ได้ การนำผลการวิจัยไปพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์จำเป็นต้องผ่านการศึกษาหลายขั้นตอน ทั้งการตรวจสอบกลไกการออกฤทธิ์ การประเมินความเป็นพิษ การทดลองในสัตว์ และการทดลองทางคลินิกในมนุษย์ เพื่อยืนยันประสิทธิภาพและความปลอดภัยตามหลักวิทยาศาสตร์

นอกจากนี้ นักวิจัยยังให้ความสนใจกับการศึกษาสารธรรมชาติที่อาจเกี่ยวข้องกับการปกป้องเซลล์ประสาทและโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งยังอยู่ในขั้นการวิจัยเบื้องต้นเช่นเดียวกัน

จากทรัพยากรธรรมชาติสู่เศรษฐกิจชุมชน
นอกจากคุณค่าด้านวิทยาศาสตร์แล้ว น้ำผึ้งมรกตยังมีศักยภาพในการสร้างรายได้และยกระดับเศรษฐกิจชุมชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ได้นำองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงผึ้งชันโรง การจัดการคุณภาพน้ำผึ้ง และการแปรรูปผลิตภัณฑ์ไปถ่ายทอดให้ชุมชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและสร้างมูลค่าเพิ่มให้ทรัพยากรท้องถิ่น

มีรายงานการดำเนินงานที่เกี่ยวข้องกับประชาชน 795 คน จาก 175 ครัวเรือน โดยรายได้เฉลี่ยต่อปีของครัวเรือนกลุ่มเป้าหมายเพิ่มขึ้นจากประมาณ 30,000 บาท เป็น 54,000 บาท หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 80 ตามข้อมูลที่รายงานจากโครงการ น้ำผึ้งมรกตยังเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูง โดยมีรายงานราคาประมาณ 6,000 บาทต่อกิโลกรัม เมื่อเทียบกับน้ำผึ้งชันโรงทั่วไปที่มีราคาประมาณ 2,000–2,500 บาทต่อกิโลกรัม ทั้งนี้ ราคาขึ้นอยู่กับคุณภาพ แหล่งผลิต และสภาวะตลาด

นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูป เช่น ผงน้ำผึ้งชงดื่ม แคปซูล สเปรย์พ่นคอ และผลิตภัณฑ์บำรุงผิว เพื่อเพิ่มทางเลือกในการใช้ประโยชน์และขยายโอกาสทางการตลาด การพัฒนานวัตกรรมการผลิต เช่น เทคโนโลยีลดความชื้นน้ำผึ้ง ยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพกระบวนการผลิตและสนับสนุนการควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์ให้มีความสม่ำเสมอมากขึ้น

อนุรักษ์ป่าเสม็ดขาว เพื่อความยั่งยืนของน้ำผึ้งมรกต
ความพิเศษของน้ำผึ้งมรกตไม่ได้เกิดขึ้นจากผึ้งชันโรงเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศป่าเสม็ดขาวและป่าพรุในจังหวัดนราธิวาส การรักษาความสมบูรณ์ของป่าเสม็ดขาวจึงมีความสำคัญต่อการคงอยู่ของแหล่งอาหารและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมสำหรับผึ้งชันโรง

การส่งเสริมการปลูกเสม็ดขาว การอนุรักษ์พื้นที่ป่า และการจัดการการเลี้ยงผึ้งอย่างเหมาะสม จึงเป็นแนวทางที่ช่วยสนับสนุนทั้งการผลิตน้ำผึ้งและการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน น้ำผึ้งมรกตจึงเป็นตัวอย่างของการเชื่อมโยงองค์ความรู้ด้านการเกษตร ความหลากหลายทางชีวภาพ เทคโนโลยีอาหาร วิทยาศาสตร์สุขภาพ และเศรษฐกิจชุมชนเข้าด้วยกัน

คุณค่าของน้ำผึ้งมรกตที่มากกว่าสีสัน น้ำผึ้งมรกตเป็นตัวอย่างของทรัพยากรชีวภาพท้องถิ่นที่มีศักยภาพในการพัฒนาองค์ความรู้และนวัตกรรม การค้นพบสารประกอบมากกว่า 200 ชนิด ทำให้เกิดโอกาสในการศึกษาสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพและการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่ม

แม้ผลการศึกษาระดับห้องปฏิบัติการจะชี้ให้เห็นแนวโน้มที่น่าสนใจ โดยเฉพาะการศึกษาฤทธิ์ต่อเซลล์มะเร็ง แต่ยังจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมก่อนนำไปสู่ข้อสรุปเกี่ยวกับประสิทธิภาพในการป้องกันหรือรักษาโรค

ความสำคัญของน้ำผึ้งมรกตจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการค้นพบสารธรรมชาติชนิดต่าง ๆ หากยังสะท้อนให้เห็นถึงคุณค่าของการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาศึกษาทรัพยากรชีวภาพ เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ เพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์เกษตร พัฒนาเศรษฐกิจชุมชน และส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง
1. TNN Thailand. (2569, 30 ตุลาคม). ม.นราธิวาส พบสารกว่า 200 ชนิด ในน้ำผึ้งเขียว ต่อยอดยับยั้งเซลล์มะเร็ง 5 ชนิด. https://www.tnnthailand.com/health/251014/
2. มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. (2569, 19 ตุลาคม). ข่าวการยกระดับผู้ประกอบการชุมชนและการพัฒนาผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งมรกต. เว็บไซต์มหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์. https://www.pnu.ac.th/