ช่วงกลางเดือนพฤศจิกายนนี้ สภาพอากาศและระดับความชื้นในดินของประเทศไทยมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน จากการติดตามดัชนีชี้วัดสภาพอากาศและความชื้นดิน (SPEI และ MAI) พบว่าพื้นที่ภาคอีสานเริ่มเข้าสู่ภาวะขาดน้ำอย่างรวดเร็ว ในขณะที่แถบภาคตะวันตก ภาคเหนือตอนบน และภาคใต้ตอนล่าง ยังคงมีปริมาณน้ำสะสมในดินสูง เกษตรกรควรปรับแผนการจัดการแปลงให้สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ ดังนี้

แนวทางปฏิบัติสำหรับเกษตรกรรายพื้นที่

1. พื้นที่สีส้ม (ภาคอีสานยกแถบ) : ดินแห้งแล้งเร็ว สิ้นสุดฤดูฝน
สถานการณ์ ดินสูญเสียความชื้นอย่างรวดเร็วและเริ่มขาดน้ำ
สิ่งที่ต้องทำ คลุมโคนต้น ใช้วัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เช่น ฟางข้าว หญ้าแห้ง หรือใบไม้ คลุมรอบโคนต้นพืช เพื่อช่วยลดการระเหยของน้ำในดิน
บริหารจัดการน้ำสำรอง วางแผนการใช้น้ำจากสระกักเก็บหรือแหล่งน้ำในแปลงอย่างประหยัดและคุ้มค่า เน้นรดน้ำในช่วงเช้าตรู่หรือช่วงเย็น

2. พื้นที่สีฟ้า-น้ำเงิน (แนวตะวันตกจรดเหนือ และภาคใต้ตอนล่าง) : ดินอุ้มน้ำสูง เสี่ยงน้ำท่วมขั
สถานการณ์ ปริมาณน้ำสะสมในดินยังคงสูงเกินเกณฑ์ เสี่ยงต่อการเกิดน้ำขังแปลง
สิ่งที่ต้องทำ เปิดร่องระบายน้ำ ขุดลอกและเคลียร์เศษวัชพืชในร่องน้ำ เพื่อเร่งระบายน้ำออกจากแปลง ไม่ให้ท่วมขังบริเวณโคนต้น
คุมโรคพืช พ่นเชื้อราปฏิปักษ์หรือชีวภัณฑ์ (เช่น เชื้อราไตรโคเดอร์มา) บริเวณรอบโคนต้น เพื่อป้องกันและควบคุมโรครากเน่าโคนเน่าจากเชื้อราในดิน

ทำความเข้าใจ 2 ดัชนีแบบเข้าใจง่าย

SPEI (Standardized Precipitation Evapotranspiration Index) ดัชนีที่บอกว่าพื้นที่นั้น “แล้งหรือเปียก” โดยคำนวณจากปริมาณฝนที่ตกลงมา หักลบกับปริมาณน้ำที่ระเหยออกไป

MAI (Moisture Adequacy Index) ดัชนีที่บอกว่า “พืชมีน้ำกินพอไหม” โดยเปรียบเทียบระหว่างความชื้นที่มีอยู่ในดินกับความต้องการน้ำจริงของพืช