กรมประมงออกประกาศเตือนเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำทั่วประเทศ ให้เตรียมพร้อมรับมือและเฝ้าระวังโรคระบาดในช่วงรอยต่อฤดูกาลปลายฝนต้นหนาว ซึ่งเป็นช่วงที่อุณหภูมิและสภาพอากาศแปรปรวน ส่งผลให้น้ำในแหล่งเพาะเลี้ยงมีอุณหภูมิต่ำลง สัตว์น้ำเกิดความเครียด อ่อนแอ และมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อก่อโรคได้ง่าย โดยได้มอบหมายให้สำนักงานประมงจังหวัดลงพื้นที่ให้คำแนะนำแก่เกษตรกรอย่างใกล้ชิด
สำหรับ 4 โรคสำคัญที่มักพบการระบาดในช่วงปลายฝนต้นหนาว ได้แก่

1. โรคอียูเอส (EUS) หรือโรคแผลเน่าเปื่อย เกิดจากเชื้อรา Aphanomyces invadans มักพบในปลาธรรมชาติและบ่อเลี้ยง เช่น ปลาช่อน ปลาตะเพียน ปลาสร้อย ปลากระสูบ ปลาแรด และปลาสลิด ปลาจะมีแผลเน่าเปื่อยลึกตามลำตัว ปัจจุบันยังไม่มียารักษาโดยตรง แต่อาการจะดีขึ้นได้เองเมื่ออุณหภูมิน้ำสูงขึ้นจนเชื้อราหยุดการแพร่กระจายและปลาสร้างภูมิคุ้มกันกลับคืนมา

2. โรคคอลัมนาริส (Columnaris Disease) หรือโรคตัวด่าง เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Flavobacterium columnare มักพบหลังการย้ายบ่อหรือการขนส่งในช่วงที่อุณหภูมิน้ำต่ำ พบบ่อยในปลานิล ปลากะพงขาว ปลาดุก ปลาช่อน ปลาบู่ และปลาสวยงาม อาการเด่นชัดคือมีแผลด่างขาวตามตัว ครีบกร่อน เหงือกเน่า และตายอย่างรวดเร็ว ป้องกันได้โดยลดความหนาแน่น ลดปริมาณอาหาร ควบคุมคุณภาพน้ำ และใช้เกลือแกงอัตราส่วน 1 กิโลกรัมต่อน้ำ 1 ตัน (0.1%) ระหว่างการขนส่งเพื่อลดความเครียดของปลา

3. โรคไวรัสเคเอชวี (KHVD) เกิดจากเชื้อไวรัสในกลุ่มปลาคาร์ปและปลาไน ปลาที่ติดเชื้อจะรวมกลุ่มลอยหัวบริเวณผิวน้ำและขอบบ่อ ซึม ว่ายน้ำเสียการทรงตัว มีเมือกมาก มีแผลเลือดออกตามตัว และเหงือกเน่า อัตราการตายสูงถึง 50–100% ไม่สามารถรักษาด้วยยาได้ แนวทางป้องกันคือลดความหนาแน่น ลดอาหาร ควบคุมคุณภาพน้ำ และดูแลรักษาโรคแทรกซ้อนตามอาการ

4. โรคตัวแดงดวงขาว (WSSV) ในกุ้งทะเล เกิดจากเชื้อไวรัส กุ้งที่ป่วยจะว่ายลอยผิวน้ำหรือเกยขอบบ่อ พบกุ้งตัวแดงในยอ มีจุดขาวใต้เปลือกหุ้มส่วนหัว หยุดกินอาหาร และมีอัตราการตายสูงถึง 100% ภายใน 5–7 วัน โรคนี้ไม่สามารถรักษาด้วยยาได้ ต้องเน้นการป้องกันโดยเลือกใช้ลูกพันธุ์จากแหล่งที่เชื่อถือได้ และดำเนินมาตรการความปลอดภัยทางชีวภาพ (Biosecurity) อย่างเข้มงวด

แนวทางการบริหารจัดการและป้องกันโรคช่วงรอยต่อฤดูกาล
1. วางแผนการเลี้ยง เลือกเว้นช่วงการเลี้ยงปลาในกระชัง ให้อาหารที่มีคุณภาพและได้รับการขึ้นทะเบียนในปริมาณที่พอเหมาะ เพื่อไม่ให้เกิดเศษอาหารตกค้างทำให้น้ำเน่าเสีย
2. ดูแลสุขอนามัยของกระชังและบ่อเลี้ยง ทำความสะอาดกระชังไม่ให้มีตะกอนหรือคราบอินทรียวัตถุอุดตัน เพื่อให้น้ำไหลเวียนและถ่ายเทออกซิเจนได้สะดวก
3. จัดการคุณภาพน้ำและออกซิเจน ติดตั้งเครื่องให้อากาศหรือเครื่องตีน้ำล่วงหน้า โดยเฉพาะในช่วงที่สภาพอากาศปิดต่อเนื่อง หากค่า pH ในน้ำลดต่ำลง ให้เติมวัสดุปูน (เช่น ปูนขาว หรือปูนมาร์ล) และเสริมเกลือแกงเพื่อช่วยปรับสมดุลและลดความเครียดของสัตว์น้ำ
4. เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน เสริมวิตามินและสารอาหารจำเป็น เช่น วิตามินซี วิตามินรวม แร่ธาตุ และโปรไบโอติกที่ได้มาตรฐานและขึ้นทะเบียนถูกต้อง เพื่อเพิ่มความแข็งแรงให้สัตว์น้ำพร้อมรับมือกับสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง