สภาพอากาศฤดูหนาว ที่มีแดดแรงในช่วงกลางวัน และมีอากาศเย็น พร้อมน้ำค้างลงจัดในช่วงกลางคืนและเช้ามืด สภาพแวดล้อมเช่นนี้ส่งผลโดยตรงต่อการระบาดของโรคและศัตรูพืชบางชนิด ดังนี้
1. โรคพืชที่มาพร้อมกับน้ำค้างและความชื้นสูง น้ำค้างที่เกาะอยู่บนใบพืชเป็นเวลานานในช่วงเช้า เป็นตัวกลางชั้นดีในการแพร่กระจายและงอกของสปอร์เชื้อรา
เช่น
- โรคราน้ำค้าง (Downy Mildew) ลักษณะพบจุดสีเหลืองหรือน้ำตาลบนหลังใบ และมีผงเชื้อราสีขาวหรือเทาใต้ใบ พืชที่เฝ้าระวัง ได้แก่ พืชตระกูลแตง, ถั่ว, และข้าวโพด
- โรคราแป้ง (Powdery Mildew) ลักษณะพบผงสีขาวคล้ายแป้งเกาะตามใบและกิ่งก้าน ทำให้ใบหงิกงอ พืชที่เฝ้าระวัง ได้แก่ มะม่วง, กุหลาบ, และพืชผักต่าง ๆ
- โรคใบไหม้ (Late Blight) ลักษณะใบมีแผลช่ำน้ำและขยายตัวอย่างรวดเร็วหากมีความชื้นจากน้ำค้างสะสม พืชที่เฝ้าระวัง ได้แก่ มันฝรั่ง และมะเขือเทศ
2. ศัตรูพืชที่ระบาดหนักในหน้าหนาว สภาพอากาศแห้งในตอนกลางวันแต่มีน้ำค้างในตอนเช้า เอื้อต่อแมลงศัตรูพืชจำพวกปากดูด เช่น
- เพลี้ยไฟ (Thrips) พฤติกรรมชอบอากาศร้อนแห้ง แต่จะทำลายส่วนอ่อนของพืชได้ดีในช่วงที่พืชกำลังออกดอก ความเสียหายดูดกินน้ำเลี้ยงจนใบหงิกงอ ยอดชะงัก และทำให้ผิวผลไม้ขรุขระ (ผิวขี้กลาก) พืชที่เฝ้าระวัง มังคุด (โดยเฉพาะระยะออกดอก), กล้วยไม้, และพืชตระกูลพริก
- ไรแดง (Spider Mites) ระบาดหนักเมื่อความชื้นสัมพัทธ์ต่ำและแดดจัดในตอนกลางวัน
3. แนวทางป้องกัน
การจัดการควรเน้นการลดความชื้นสะสมและเพิ่มความแข็งแรงให้พืช ดังนี้
การจัดการระยะปลูก ปลูกพืชให้มีระยะห่างที่เหมาะสม เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้สะดวกและแสงแดดส่องถึงโคนต้น ช่วยให้น้ำค้างระเหยไวขึ้น
การให้น้ำ ควรให้น้ำในช่วงเช้าเพื่อให้ใบแห้งเร็วขึ้นในช่วงกลางวัน หลีกเลี่ยงการให้น้ำตอนเย็นเพราะจะทำให้ความชื้นค้างคืน
การตรวจพืช หมั่นสำรวจแปลงในช่วงเช้า หากพบส่วนที่เป็นโรคให้ตัดแต่งออกและนำไปทำลายทิ้งทันที
การใช้สารปรับปรุงดินและปุ๋ย ตรวจวัดและปรับค่า pH ดินให้อยู่ในช่วง 5.5 - 6.5 เพื่อให้รากดูดซึมธาตุอาหารได้เต็มที่ พืชจะแข็งแรงทนทานต่อโรค
หลีกเลี่ยงการอัดปุ๋ยไนโตรเจนสูงเกินไปในช่วงที่อากาศปิด เพราะจะทำให้ใบพืชอวบน้ำและติดโรคได้ง่ายขึ้น
การใช้สารป้องกันกำจัด
โรคราหากพบการระบาดให้ใช้สารกลุ่มคอปเปอร์หรือสารชีวภัณฑ์ (เช่น ไตรโคเดอร์มา)
เพลี้ยไฟ ใช้สารตามอัตราแนะนำ เช่น อิมิดาโคลพริด หรือ ฟิโพรนิล และควรสลับกลุ่มสารเพื่อป้องกันแมลงดื้อยา